Asosiy -> Yangiliklar -> Institut yangiliklari -> Kadrlar malakasini oshirish va statistik tadqiqotlar instituti tomonidan 2020 yil yanvar-dekabr oylarida amalga oshirilgan tadqiqot ishlari toʻgʻrisida maʼlumot

Kadrlar malakasini oshirish va statistik tadqiqotlar instituti tomonidan 2020 yil yanvar-dekabr oylarida amalga oshirilgan tadqiqot ishlari toʻgʻrisida maʼlumot

Kadrlar malakasini oshirish va statistik tadqiqotlar instituti tomonidan 2020 yil yanvar-dekabr oylarida amalga oshirilgan tadqiqot ishlari toʻgʻrisida maʼlumot

          Kadrlar malakasini oshirish va statistik tadqiqotlar instituti joriy yilda statistik tadqiqot ishlarini Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 17 avgustdagi “Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi huzuridagi Kadrlar malakasini oshirish va statistik tadqiqotlar instituti faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 686-son qaroriga muvofiq ishlab chiqilgan va Davlat statistika qoʻmitasi raisi tomonidan 2019 yil 15 noyabrda tasdiqlangan “Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika qoʻmitasi huzuridagi Kadrlar malakasini oshirish va statistik tadqiqotlar instituti tomonidan 2019 - 2021 yillarda amalga oshiriladigan statistik tadqiqotlar dasturi”ga muvofiq amalga oshirmoqda.

         Tasdiqlangan dasturga asosan, joriy yilda 10 ta mavzuda tadqiqot ishlarini amalga oshirish belgilangan boʻlib, institut xodimlari tomonidan yanvar - dekabr oylarida barcha quyida keltirilgan tadqiqot ishlari bajarilib, Davlat statistika qoʻmitasining tegishli tarmoq boshqarmalariga taqdim etildi va ularning xulosalari olindi.

       1. “Xalqaro tajribalar asosida uy xoʻjaliklari energiya isteʼmoli koʻrsatkichlarini aniqlash boʻyicha amaliy takliflar” mavzusi boʻyicha tadqiqot ishini bajarishda:

         xalqaro miqyosda jahon energetika sohasidagi rivojlanish tendensiyalari va asosiy yoʻnalishlari, yirik xalqaro tashkilotlar, jumladan Birlashgan millatlar tashkilotining Statistika komissiyasi, Xalqaro energetika agentligi, Yevropa ittifoqi statistika xizmati (Yevrostat), Jahon banki tomonidan energetika sohasida keltirilgan maʼlumotlar chuqur oʻrganildi va tahlil qilindi;

uy xoʻjaliklarining energiya isteʼmoli boʻyicha soʻrovnoma oʻtkazish maqsadida kuzatuv anketasi ishlab chiqildi va u asosida hududiy statistika boshqarmalari intervyuyerlari yordamida uy xoʻjaliklari tomonidan energiya isteʼmoli boʻyicha kuzatuv ishlari olib borildi hamda natijalari asosida 12 ta tahliliy jadvallar ishlab chiqildi;

oʻtkazilgan kuzatuvlar asosida Oʻzbekiston Respublikasi energetika balansi, energiya isteʼmoli boʻyicha mavjud maʼlumotlarni toʻplash tizimi ham atroflicha yoritilib, uy xoʻjaliklarida energiya isteʼmoli koʻrsatkichlarini aniqlash boʻyicha ilmiy tavsiyalar ishlab chiqildi.

2. “Xalqaro talablarga javob beradigan energiya samaradorligini aniqlash boʻyicha uslubiy tavsiyalar”mavzusi boʻyicha tadqiqot ishini bajarish davomida institut xodimlari tomonidan shu yilning fevral - mart oylarida Iqtisodiyot va sanoat vazirligi hamda Energetika vazirligida soha mutaxassislari bilan birgalikda tegishli muhokamalar oʻtkazildi.

Mazkur tadqiqot ishini bajarishda energiya samaradorligini hisoblash boʻyicha xalqaro energetika agentligining uslubiy tavsiyalari va xorijiy davlatlar tajribalari chuqur oʻrganildi va tahlil qilindi. Xalqaro tashkilotlar tavsiyalari va xorijiy davlatlar tajribalarini hisobga olgan holda Oʻzbekistonda energiya samaradorligi koʻrsatkichlarini hisoblash metodikasini joriy etish maqsadida amaldagi statistik hisobot shakllariga tegishli qoʻshimcha koʻrsatkichlar qoʻshish yuzasidan takliflar tayyorlandi.

  

3. “Asosiy kapitalga oʻzlashtirilgan investitsiyalar hajmiga uy xoʻjaliklarining hissasini baholash boʻyicha uslubiy tavsiyalar" mavzusi boʻyicha tadqiqot ishini bajarishda:

 

Yevropa statistiklar konferensiyasining tavsiyalari asosida kapitalni va uning asosiy tarkibiy qismlarini oʻlchashning zamonaviy yondashuvlari va BMTning savdo va taraqqiyot konferensiyasi tomonidan tayyorlangan xalqaro investitsiyalar tendensiyalari oʻrganildi;

 

xalqaro amaliyotda qabul qilingan "uy xoʻjaliklari investitsiyasi" tushunchasi, uy xoʻjaliklari investitsiyasini baholash boʻyicha MHTda tavsiya etilgan yondashuvlar yoritildi. MHT 2008 konsepsiyasi boʻyicha uy xoʻjaliklari investitsiyasining moliyaviy manbalari koʻrib chiqilib, uy xoʻjaliklari investitsiya faoliyatini tavsiflovchi muhim tahliliy koʻrsatkichlar - jamgʻarma normasi, uyushgan va uyushmagan jamgʻarmalar hajmi, yakka tartibdagi va jamoaviy investitsiyalarga tushuncha berildi;

 

ichki xususiy investitsiyalar respublikada iqtisodiy oʻsishni taʼminlashda muhim ahamiyat kasb etishini hisobga olib, investitsiyalar statistikasini takomillashtirish va uy xoʻjaliklari uchun nomoliyaviy aktivlarga investitsiyalar statistik hisobining toʻliqligini taʼminlash boʻyicha aniq takliflar ishlab chiqildi;

 

shuningdek, uy xoʻjaliklari byudjetini kuzatish va yakka tartibdagi tadbirkorlar faoliyatini kuzatish savolnomalariga 2021 yildan boshlab alohida modul sifatida bosqichma-bosqich kiritilishi mumkin boʻlgan investitsiya masalalari boʻyicha namunali savollar roʻyxati taklif etildi.   

4. “Oʻzbekiston boʻyicha jami qurilish ishlari, hajmini norasmiy va noqonuniy faoliyatni qoʻshgan holda hisoblash boʻyicha takliflar” mavzusi boʻyicha tadqiqot ishini bajarishda:

Davlat statistika qoʻmitasining iqtisodiy faoliyat turi sifatida qurilish ishlari hajmini aniqlash boʻyicha amalda qoʻll anilayotgan metodologiyasiga batafsil tavsif berildi;

Rossiya Federatsiyasi, Qozogʻiston Respublikasi va Belarus Respublikasining ushbu sohadagi norasmiy va noqonuniy faoliyatni hisobga olgan holda qurilish ishlari hajmi boʻyicha statistikani shakllantirish boʻyicha uslubiy tajribasi batafsil tahlil qilindi;

shuningdek, xorijiy mamlakatlar metodologiyasini oʻrganish asosida bu sohadagi norasmiy va yashirin faoliyatni hisobga olgan holda qurilish ishlari hajmini statistik monitoring qilish boʻyicha takliflar ishlab chiqildi.

Bajarilgan tadqiqot ishi qurilish sohasidagi norasmiy va yashirin faoliyatni hisobga olgan holda qurilish ishlari hajmining statistik monitoringini tashkil etish metodikasini yozishda muhim yordamchi maʼlumot hisoblanadi.

5. “Turizm tarmogʻida bandlikni hisoblash uslublari” mavzusi boʻyicha tadqiqot ishini (9 ta boʻlim va tegishli ilovani oʻz ichiga olgan) bajarishda:

Oʻzbekistonda turizm sohasida keng koʻlamli oʻzgarishlar amalga oshirilayotganligini qayd etish bilan birga, BMTning (YUNVTO) turizm sohasidagi statistika standartlari, shuningdek, rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarning bu sohadagi ilgʻor tajribalari atroflicha koʻrib chiqildi;

jahon amaliyotidagi turizm tarmogʻida bandlik boʻyicha asosiy tushunchalar va taʼriflar berildi;

turizmda bandlikni tahlil qilishda koʻp qoʻllaniladigan koʻrsatkichlar keltirib oʻtildi;

norasmiy turizm sektorida bandlikni hisoblash usullari koʻrib chiqilgan va dastlabki maʼlumot manbalari tavsiflandi;

turizm tarmoqlarida bandlik koʻrsatkichini shakllantirish boʻyicha mamlakatimizdagi milliy yondashuv batafsil oʻrganib chiqilgan holda, xalqaro tashkilotlar tavsiyalari va xorijiy tajriba asosida koʻrsatkichlar tarkibini takomillashtirish yuzasidan aniq takliflar ishlab chiqildi.

Tadqiqot ishi natijalari 2021 va undan keyingi yillar uchun Davlat statistika ishlari dasturini shakllantirish jarayonida, shuningdek, bandlik statistikasi va turizm boʻyicha statistik nashrlarni tayyorlashda, hamda statistik tadqiqot faoliyatida qoʻllaniladi.

6. “Tashqi savdo aylanmasini hisoblashda eksport va import narxlari indekslaridan foydalanish boʻyicha uslubiy tavsiyalar” mavzusi boʻyicha tadqiqot ishini bajarishda:

Rossiya Federatsiyasi, Qozogʻiston va Belorus Respublikalari statistikasi amaliyotida qoʻllanilayotgan usullar batafsil yoritilgan, shuningdek, Norvegiya va AQSh amaliyotida eksport va import daromadlari indekslaridan foydalanish usullari bayon etilgan.

Xorijiy amaliyotda tashqi savdo aylanmasini hisoblashda eksport va import narxlari indekslaridan foydalanishni statistik kuzatishning uchta usuli qoʻllanilganligi aniqlangan:

- toʻgʻridan-toʻgʻri narx monitoringi;

- mahsulot birligi xarajatlaridan foydalanishga asoslangan metodologiya (SET);

- baʼzi mahsulotlar uchun narxlarning bevosita monitoringi va boshqalar uchun SET usulidan foydalanishni birlashtiruvchi aralash yondashuv usuli.

Tadqiqot ishida mualliflar tomonidan, respublika imkoniyatlarini oʻrganib chiqish natijalari boʻyicha eksport va import operatsiyalari narxlarini bevosita kuzatishga asoslangan uslubiy yondashuvdan foydalanishga erta degan xulosa berilgan. Shu bilan birga, bu uslubiyotga oʻtishga bosqichma – bosqich tayyorgarlik koʻrish lozimligi bildirilgan.

Milliy statistika amaliyotida qoʻllaniladigan uslubiyot va xorijiy mamlakatlar amaliyotini oʻrganish va taqqoslash asosida tashqi savdo aylanmasini hisoblashda kelgusida eksport va import narxlari indekslaridan foydalanish boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqildi. Tadqiqot ishi natijalari va bildirilgan tavsiyalar tashqi savdo aylanmasini hisoblashda eksport va import narxlari indekslaridan foydalanish boʻyicha koʻrsatmalarni tayyorlashda qoʻllaniladi. 

7. “Oʻzbekistonda qishloq xoʻjaligini roʻyxatga olishni tashkil etish va oʻtkazish boʻyicha uslubiy tavsiyalar (qishloq xoʻjaligini roʻyxatga olishni oʻtkazgan davlatlar tajribalarini inobatga olgan holda)” mavzusidagi tadqiqot ishi 8 ta boʻlim va ilovalarni oʻz ichiga olgan boʻlib, unda:

- xalqaro statistika tashkilotlarining qishloq xoʻjaligi va qishloq joylari statistikasini takomillashtirish boʻyicha faoliyatiga sharh berilgan, shu jumladan BMTning qishloq xoʻjaligi statistikasini takomillashtirish boʻyicha global strategiyasining asosiy tarkibiy qismlari koʻrib chiqilgan;
- “2020 yil butunjahon qishloq xoʻjaligini roʻyxatga olish dasturi”ni amalga oshirish jarayoni qisqacha bayon etilgan;
- qishloq xoʻjaligini roʻyxatdan oʻtkazish ishlarini tartibga soluvchi asosiy metodologik hujjatlar va ularda roʻyxatdan oʻtkazishning asosiy uslublari, maqsadi va obʼektlariga berilgan tasniflar koʻrib chiqilgan;

- qishloq xoʻjaligini roʻyxatga olish ishlari va maʼlumotlarni qayta ishlash jarayonida foydalaniladigan qishloq xoʻjaligi roʻyxatining predmetli yoʻnalishlari, standart va maxsus statistik tasniflagichlar, roʻyxatga olish shakllarining mazmuni va dizayni boʻyicha tavsiyalar keltirilgan, shuningdek ayrim mamlakatlarning maʼlumotlarni yigʻish boʻyicha turli xil yondashuvlarini tavsiflovchi anketalari taqdim etilgan;

- qishloq xoʻjaligini roʻyxatga olishni tashkil etish va oʻtkazish boʻyicha ishlarni tartibga soluvchi qonunchilik va boshqa normativ-huquqiy hujjatlarni tayyorlash boʻyicha alohida mamlakatlarning yondashuvlari qisqacha bayon etilgan;
- qishloq xoʻjaligini roʻyxatga olish jarayonida maʼlumotlarni yigʻishning bevosita va masofadan turib yigʻish usullarining ijobiy va salbiy tomonlari koʻrib chiqilgan;
- roʻyxatga olish ishlarining reja-jadvali asosida moliyaviy reja tuzish yondashuvlari va byudjetni optimallashtirishning mumkin boʻlgan yoʻnalishlari tavsiflangan.
Bundan tashqari, tadqiqot ishida 2023 yilda Oʻzbekistonda qishloq xoʻjaligini roʻyxatga olishni tashkil etish, uning maqsadlari, vazifalari, bosqichlari va oʻtkazish uslubi boʻyicha aniq takliflar keltirilgan.
Tadqiqot ishining natijalari:
- qishloq xoʻjaligini roʻyxatga olishning 2020 yil raundida Oʻzbekistonning ishtiroki uchun tegishli tadbirlarni ishlab chiqish va hujjatlarni tayyorlashda;
- Jahon bankining statistik salohiyat indeksida Oʻzbekiston Respublikasining oʻrnini yaxshilash boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirish jarayonida;
- qishloq xoʻjaligi statistikasi boʻyicha maʼlumotlarni yigʻishda va tematik nashrlarni tayyorlashda;
- tizim xodimlarining qishloq xoʻjaligini roʻyxatga olishga doir amaliy bilimlarini shakllantirishda va shuningdek, Kadrlar malakasini oshirish va statistik tadqiqotlar institutida oʻquv faoliyatida foydalanilishi mumkin.

        

8. “1 yanvar holatiga asosiy fondlarni har yili qayta baholash indekslarini hisoblash boʻyicha uslubiy nizomga oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritish”mavzusida bajarilgan tadqiqot ishi 6 ta boʻlim va ilovalarni oʻz ichiga olgan va unda:

- respublika asosiy fondlarining holati tahlil qilinib, ularning eskirishining oʻsishiga olib keluvchi omillar qayd etilgan, asosiy fondlar faol qismini yangilash darajasining pastligi sabablari koʻrsatilgan;

- asosiy fondlarni qayta baholash indekslarini hisoblash boʻyicha Oʻzbekiston amaliyotida qoʻllaniladigan uslubiyot Rossiya Federatsiyasi va Belorus Respublikasida qoʻllaniladigan uslubiyot bilan bir xilligi, oʻtgan yillar davomida unga hech qanday oʻzgartirish yoki qoʻshimchalar kiritilmaganligi qayd etilgan;

- institut xodimlari tomonidan ushbu mavzu boʻyicha keng koʻlamli izlanish olib borganiga qaramay, MDHdan tashqari boshqa xorij davlatlarining asosiy fondlarni qayta baholash indekslarini hisoblash uslublari boʻyicha maʼlumot topishning imkoni boʻlmagani va bu amaldagi uslubiyotni takomillashtirish boʻyicha konstruktiv takliflar ishlab chiqishga imkon bermagani qayd etilgan;

- Rossiya Federatsiyasi misolida asosiy fondlarni majburiy qayta baholash amaliyotidan voz kechish va ixtiyoriy qayta baholashga oʻtish, bunda korxona va tashkilotlar qayta baholanadigan fondlar roʻyxatini va qayta baholashni oʻtkazish shartlarini oʻzlari aniqlashlari kerakligi taklif qilingan.

Tadqiqot ishi boʻyicha olingan xulosada, ish belgilangan muddatda bajarilganligi, undan asosiy fondlarni qayta baholashning amaldagi uslubiyotini takomillashtirish boʻyicha keyingi ishlarda foydalanilishi qayd etilgan.

9. “Xalqaro taqqoslash dasturining global raundi yakunlari natijalariga koʻra daromadlar boʻyicha qashshoqlik darajasini aniqlash uslubiyotini oʻrganish” mavzusida bajarilgan tadqiqot ishi 6 ta boʻlim va ilovalarni oʻz ichiga olgan va unda:

- 2030 yilga kelib har bir mamlakatda kambagʻallikni kamaytirish va 40 foiz kambagʻallarning daromadlarini oʻsishini tezlashtirish orqali farovonlikni oshirish boʻyicha global yutuqlarning umumiy sharhi keltirilgan va Oʻzbekistonning tegishli koʻrsatkichlari koʻrib chiqilgan;

- BMT va Jahon bankining kambagʻallikni oʻlchash sohasida maʼlumotlarning xalqaro taqqoslanishi uchun tavsiya etilgan statistik standartlari koʻrib chiqilgan, kambagʻallik darajasi toʻgʻrisida maʼlumot olish uchun foydalaniladigan monetar va monetar boʻlmagan usullar tavsiflangan;

- kambagʻallik bilan bogʻliq global va milliy barqaror rivojlanish maqsadlarini hamda kambagʻallik darajasini hisoblashning monetar usullari yordamida baholanadigan kambagʻallik koʻrsatkichlari aks ettirilgan;

- xalqaro kambagʻallik chegarasini aniqlashda Jahon banki tomonidan qoʻllaniladigan uslubiy yondashuv, shuningdek, kambagʻallik darajasini kuzatish uchun foydalaniladigan PovcalNet i Poverty & Equity Data Portal tasvirlangan;

- kambagʻallikni oʻlchash uchun daromadlar va isteʼmol koʻrsatkichlari va aholi jon boshiga daromadlar va isteʼmol ekvivalentligini hisoblash uchun qoʻllaniladigan turli xil ekvivalentlik oʻlchovlari tasvirlangan. Shuningdek, “Oʻta kambagʻallikning xalqaro bahosida asoslangan oʻta kam taʼminlanganlik darajasi” indikatoriga asoslanib, mamlakatda milliy barqaror rivojlanishga erishishni kuzatish uchun kambagʻallikning xalqaro chegarasi (xarid qobiliyati pariteti boʻyicha) asosida ulushini hisoblash ketma-ketligi koʻrsatilgan;

- kambagʻallik ulushi koʻrsatkichlarini shakllantirish boʻyicha ichki yondashuv va 2018 - 2020 yillarda uy xoʻjaliklari kuzatuvi maʼlumotlari natijalariga koʻra kambagʻallikning xalqaro chegarasidan foydalangan holda kambagʻallik ulushini baholash boʻyicha maʼlumotlar tavsiflangan.

Ushbu tadqiqot ishi va berilgan tavsiyalardan:

- Davlat statistika qoʻmitasi tomonidan uy xoʻjaliklari kuzatuvi uchun statistik soʻrovnomalarni shakllantirish, kambagʻallik statistikasi boʻyicha uslubiy qoidalarni ishlab chiqish va barqaror rivojlanish maqsadlarini monitoring qilish jarayonida;

- ijtimoiy statistika boʻyicha mavzuli nashrlarni tayyorlashda;

 

- Oʻzbekiston Respublikasining Statistik salohiyat indeksidagi mavqeini oshirish boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshirish jarayonida;

 

- Kadrlar malakasini oshirish va statistik tadqiqotlari institutining oʻquv faoliyatida foydalanilishi mumkin.

         

10. “Milliy hisoblar tizimi-2008” xalqaro standartlari asosida makroiqtisodiy koʻrsatkichlarni hisoblash boʻyicha amaliy takliflar” mavzusi boʻyicha bajarilgan tadqiqot ishida:

- milliy statistika amaliyotiga yangi tizimni joriy etish va uni qoʻllashdagi muammolar, ”Milliy hisoblar tizimi - 1993” xalqaro standartidan “Milliy hisoblar tizimi - 2008” xalqaro standartiga oʻtishda yalpi ichki mahsulotni (YAIM) hisoblashdagi zarur oʻzgarishlar xususida mulohaza yurtilgan;

- Milliy hisoblar tizimining asosiy koʻrsatkichlari, Oʻzbekistonda milliy hisoblar tizimi makroiqtisodiy koʻrsatkichlarini hisoblash amaliyoti, xususan, YAIMni yakuniy isteʼmol usulida hisoblash muammolari va ularni bartaraf etishda xorij tajribasidan foydalanish masalalari tadqiq etilgan;

- Qozogʻiston Respublikasining YAIMni xarajatlar usulida hisoblash metodologiyasi, Rossiya Federatsiyasining uy xoʻjaliklarining yakuniy isteʼmol xarajatlarini hisoblash uslubiyotiga doir tajribasi tadqiq etilgan;

- xorijiy tajribaga asoslangan holda “Milliy hisoblar tizimi -2008” xalqaro standarti negizida YAIMni hisoblash boʻyicha amaliy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.

Tadqiqot ishi doirasida berilgan xulosalar hamda ishlab chiqilgan taklif va tavsiyalar Davlat statistika qoʻmitasi ish faoliyatida foydalaniladi.

 

Iqtisodiy muammolar boʻyicha statistika tadqiqotlari boʻlimi



  • X
    Комментарий: Имя: Email:
    Введите код с картинки: